Nhà thơ nữ Vi Thuỳ Linh, một trong những đại diện của trào lưu sáng tác mới trong làng văn học Việt Nam. Photo courtesy VnExpress.
Phỏng vấn nhà thơ Vi Thùy Linh
Mặc Lâm, phóng viên đài RFA
2008-04-22
Vi Thùy Linh là một nữ thi sĩ trẻ tuổi, gây nhiều sóng gió trong dư luận và cô luôn tạo cảm giác bất ổn cho nhiều người qua những bài thơ nóng bỏng nhưng đầy ấp sáng tạo khiến thơ của cô đứng rất riêng và cũng từng bị cấm in trong nhiều năm. Vi Thùy Linh được biết đến như một hiện tượng thơ qua ba tập thơ: "Khát", "Linh" và tập cuối cùng là "Đồng tử".
Linh thổi vào văn đàn thơ mới một cơn lốc mãnh liệt với khát vọng tình yêu đắm say, cuồng nhiệt.
Mới đây Vi Thùy Linh tái xuất hiện trên thi đàn bằng tập thơ mới được in song ngữ Việt – Pháp với sự chuyển ngữ của các dịch giả nổi tiếng Dương Tường, Phạm Toàn (Châu Diên) và dịch giả trẻ bằng tuổi với cô - Cao Việt Dũng. Vi Thùy Linh cũng là nhà thơ nữ đầu tiên (sau hai nhà văn Nguyễn Huy Thiệp và Nguyễn Việt Hà) được Trung tâm Văn hóa Pháp mời giao lưu với độc giả tại L'Espace HN.
Xem tiếp bài phỏng vấn: http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/InterviewViThuyLinh_MLam-04222008095555.html
Tình tự Hà Nội
-Thơ Của Vi Thuỳ Linh
( 02.12.2009, 05:24 pm GMT-7 )
Đây là một bài thơ trích trong 29 bài ở tập thơ "ViLi In Love " chia ra làm 3 phần: Mãi mãi ngày thơ bé-Tình tự Hà Nội-Con và Paris của nhà thơ Vi Thuỳ Linh. Đây là một tập thơ song ngữ Việt - Anh do Dương Tường và Trịnh Lữ dịch...
ViLi In LOVE là tập thơ thứ tư của Vi Thùy Linh sau
Khát, 1999, nxb Hội Nhà văn, tái bản 2007
Linh, 2000, nxb Thanh Niên, tái bản 2007
Đồng Tử, 2005, nxb Văn Nghệ, tái bản 2006
***********
Trận mưa dài bằng đêm tặng vạn vật sự vuốt ve của nước
Nắng pha chế sương, mưa bốc hơi huyền ảo bụi màu
Nắng rợp xanh tán tán xanh trong
Ngả điệu valse điệu đàng xuống gương hồ
Đi tìm Hà Nội trong lòng Hà Nội.
Bắt đầu từ đâu? Từ tâm phố cổ
Rùa Thần nổi lên lại trao gươm báu
Trừ tham, diệt ác, ngu muội, vô lương.
Nhưng không ai dám nhận việc thiêng
Cuộc bàn giao lưu niên vào sợ hãi mơ hồ, thờ ơ, lãnh cảm!
Đi tìm người Hà Nội trong thành Hà Nội
Người cũ đi đâu, âm ngọng lói rát tai xe cộ
Người cũ đi đâu, nếp sống ngọng đau lòng phố cổ.
Đang đi mùa hè ốm, mà tiếc mùa xuân non
Đào đã mất rồi, trăm năm trăm năm Nhật Tân
Cánh tay nào bứng cả làng đào?
Chỉ có đàn xe ủi ầm ầm trả lời
Chữ ký hoá vàng đào phai đào bích
Đang phờ phạc nực nồm, thèm hít Tây Hồ
Vườn ổi, triền ngâu, sen trùm mặt nước
Chỉ thấy kè, doi đất, lều, cọc sắt chiếm hồ
Sóng đánh váng những lời chua chát
Đang xuyên qua hè, nhớ mùa thu quá!
Heo may về đâu, trên những quái nhà
Tầng cao đặc chóp, tầng thấp đua chen, vỉa hè nhếch nhác
Bộ hành đánh võng mặt đường
Xé thịt da tôi, khi lưỡi cưa hung bạo lia vào thân sấu, xà cừ trăm tuổi
Cây được sống thì cành cụt thảm thương
Đốn mau cây, lấy chỗ nhậu ồn ào, những quán ăn sát cống
Lá xanh, vàng hoảng loạn xa cành
Đinh to chi chít đóng phập thân
Giấy dán, lều treo, biển xe ôm mắc vào đinh nhiều như rác vứt ra đường thường nhật
Đi hết mùa hè, mong gió mùa đông bắc
Thèm gió bấc tháng chạp táp mặt
Để người bớt ra đường, hiếu chiến giao thông, ồn ào nói, thường trực cãi nhau, hồn nhiên văng tục
Để cây được yên lành trong rét căm căm sống tiếp can trường
Để ánh sáng trăng lạnh làm kỹ xảo, cho phố nằm bên phố mơ màng
Trò ảo giác tỉ mỉ của kỷ niệm ngàn năm đầy lên từng khắc
Cột điện sắt gày xưa cũ
Đánh lạc mình giữa chằng chịt đường dây
Nghiêng dốc nghiêng nhịp mái rêu dày
Ngói vảy cá, ngói ống hoàng lưu ly, gối lên nhau nức nở
Ngói sợ chẳng được sống bao lâu, sẽ ra đi theo nhiều ngôi nhà cổ
Sợ lịch sử ngàn năm đứt mạch phũ phàng
Chỉ có rêu nghe thấy lời ngói cũ
Rêu xanh rêu vàng phủ át xót xa
Giống như một kẻ an ủi thật thà
Hít hơi lạnh căng đầy lá phổi
Lâu lắm rồi mới được thở thoả thuê
Giá Hà Nội vắng như thời các thiếu nữ tân thời, dù một tuần thôi nhỉ?
Điều đó may ra chỉ tái hiện bằng điện ảnh!
Vì cả năm chỉ có 1 ngày:
Sáng mồng một Tết
Như những đêm hỗn mê, như những ngày ngổn ngang không kỹ thuật tốc ký hiện đại nào ghi kịp
Ta xuất phát về những mùa thanh lịch
Cái Đẹp quý phái, tinh tế bằng sự lịch lãm, kiêu kỳ
Thanh tao hào hoa hiện ra những gì Hà Nội
Ký ức âm thanh ùa về giọng nói
Trong khiết, bay bổng, biểu cảm rất sang
Hàng rong len lỏi, xôn xao rao rao
Sơn ca hót bay vòm phố
Lũ bồ câu vóng theo chuông chiều lễ
Những tương phản va đập của kiến trúc
Những tách - nhập giật mình phát khóc
Tourist Tây choáng váng rơi bản đồ
Khách hay chủ đều không giúp được nhau
23 giờ, tắt đèn, vào nhà, ngủ(!)
Đi qua mấy phố nghề
Búa gõ tôn, thùng chát chúa
Mắt toé lửa hàn, cảnh tượng còn lưu
Sáo sậu, chích choè thót mình bay, đậu
Những con chim nhỏ nhoi run rẩy
Đừng mong dự báo tâm trạng người đời
Hãy tìm độ cao an toàn mà làm tổ!
Mang sách tranh Bùi Xuân Phái đi tìm phố
Người đã khuất, phố ở đâu?
Những ngôi nhà, những khúc quanh tiếp nhau, đã thành điệu tango (1) giã biệt
Nếu không còn cây hồ, nhà cổ
Hà Nội sẽ ở đâu, Hà Nội ơi?
Thôi đừng suy nghĩ miên man, hãy áp giải ký ức về hiện tại
Làm dịu cơn đau Thăng Long bằng những vỗ về
"Đấy là cuộc cách điệu tổng thể long trọng không ngờ"(?!)
Trước gian nguy không sợ hãi, tuyệt vọng
áp tay mình lên từng gốc cây, từng ngôi nhà cổ
Anh đi tìm những kỉ niệm xưa, những hàng xóm cũ
"Người cũ đi hết rồi", bà hàng nước còn lại giãi bày, "toàn người các tỉnh về đây"
Nhớ căn gác xưa đầy đủ cha mẹ, anh em, tụ tập bạn bè, Anh lặng khóc
Làm gì được sau những lần mưa bão, hoa rã hương, táo ổi nhạt vị rồi
Thả thuyền giấy lần lượt ra khơi, khi Hà Lội ngập đường sau trận mưa khởi động
Anh đi tìm bạn cũ ở ngoại ô
Mông lung lắm, ngoại ô xưa bến chót tuyến tàu điện cửa ô Cầu Giấy, ngoại ô nay có cả núi
Ba Vì
Tu hú gọi thấp thỏm vụ bơ vơ
Bò nhai cả chuỗi chiều bịn rịn
Anh khứ hồi về phố cổ đi Anh!
Đừng hỏi kẻ ích kỷ về sự hy sinh
Hãy niêm phong những giọt nước mắt
Để mắt sáng trong mở phim tài liệu mới
Hà Nội trong mắt ai (2) sắc sảo, đắm say, tê tái
Hà Nội trong mắt người biết yêu
Trong mắt anh và em, Hà Nội của đôi mình
Của nhiều lứa đôi thích hôn nhau dưới gốc cây, trong góc tối
Của những cụ bà đảm đang chợ sáng, những cụ ông đọc báo tiếng Pháp ghế đá Bờ Hồ
Của những con chim ham sống lích chích làm tổ mới
Của những em bé hồn nhiên, mới tinh ước mơ
Của những người xa xứ coi đất thiêng là cội nguồn xứ sở, chốn gửi hy vọng trông về
Của những con đường, vỉa hè suốt ngày đêm không nghỉ ngơi, đào lấp, tôn nền, lát gạch
Của những rạp hát sáng đèn và nhiều rạp đã thành bãi bia, sàn nhảy
Của những hồ xanh, hồ hấp hối tiếng kêu chẹn họng
Của những bách hoá xưa thành plaza, siêu thị; những chợ cũ phá đi, xây trung tâm thương mại
Của những hiệu ăn nhái thương hiệu xưa, nhưng toàn dân quê nấu cho thực khách kinh kỳ, kẻ bưng bê mắng khách, cãi nhau với chủ
Của cầu sắt trên cao, đoàn tàu băng qua phố cổ, bánh sắt nghiến đường ray, “tiếng nói” hỏa xa - còi rúc hơi dài, hú lên báo hiệu sự hiện diện
Của những bà hàng rong mấy đời, giờ nơm nớp công an lao đao chạy trốn dân phòng…
Phố cổ chẳng nói gì
Ngoài ký ức hình ảnh, âm thanh đã qua và tiếp diễn
Người Đức sẽ nạo sạch hồ Gươm
Người Pháp sẽ trùng tu cầu Long Biên, khôi phục leng keng tàu điện
Những dự án tương lai sẽ thành sự thực
Để giữ lại Ngày xưa.
Còn người Hà Nội làm gì cho Hà Nội yêu dấu của mình?
Phố cựa quậy, những tiếng khóc chào đời
Đứng trước cửa 36 Ngô Quyền (3), nghĩ về lịch sử
Lịch sử thành phố, lịch sử những lớp người
Nhà hộ sinh già không còn hoạt động.
Bệnh viện sản quá tải các bà bầu
Bố mẹ lũ trẻ sung sướng khai sinh cho con: nơi sinh Hà Nội.
Đi qua phố nghèo phố giàu rồi cũng về phố cũ
Nắm bàn tay ấm đôi ta tìm lộng gió
Mùa không mùa chỉ có mùa tình
Lâu lắm mới được niềm vui xa xỉ
Lững thững trên cầu Long Biên, ngắm sông Hồng Hà Nội
Rồi ngồi bên nhau nhìn liễu hồ Gươm lẳng lơ
Anh ghé vào tai em một đôi môi
Không nói điều không cần nói
(Mình yêu nhau hơn vì yêu Hà Nội)
Không nói điều gì
Làn môi đọng lại lưng nhánh tai
Những biến hoá màu quang hợp không gian cổ kính
Từng dây nắng thơm vang từng phím lá
Sóng gợn hồ thiêng đưa cụ Rùa cất tiếng
Vọng vào Đất Trời lời kể trầm hùng
Về Thăng Long ngàn năm…
Chỉ có người biết yêu, mới biết!
Trước 1.8.2008
(Ngày Hà Tây nhập vào Hà Nội)
-----
(1) Điệu nhảy chuyển động liên tục, có nhiều bước ngoặt mạnh, chân dứt khoát
(2) Hà Nội trong mắt ai, phim tài liệu của đạo diễn, NSND Trần Văn Thuỷ làm năm 1982, bị cấm chiếu đến cuối 1987, gây ấn tượng mạnh mẽ, gai góc. Tại LHP Việt Nam lần VIII ở Đà Nẵng, phim giành Bông sen vàng cùng 3 giải cá nhân xuất sắc cho đạo diễn, biên kịch, quay phim.
(3) Hộ sinh A - 36 Ngô Quyền, quận Hoàn Kiếm, nơi tôi sinh ra
http://www.yahoovanhoaviet.com/news/index.php?act=view&code=post&pid=5&cid=28&id=27557
***
HƯƠNG LÁ MÙI – VI THÙY LINH
Xuất hiện như tín hiệu mùa vào tháng Mười âm lịch, khi những chiếc xe đạp chở phía sau xanh um những bó mùi hương quyến luyến các ngả đường, len vào từng ngõ phố. Loài cây như cô gái mảnh mai nói với tạo vật bằng hương thơm từ khi mới lộ trên mặt đất lá mầm xanh biếc, mùi hương làm nên ý nghĩa sự tồn tại của loài cây ấy, từ tên gọi: Cây Mùi.
Từ lúc xanh non đến khi già, mùi luôn được bó mớ. Lúc xuân thì, nó là rau sống, là gia vị mà ai cũng có thể ăn, thứ rau thơm kèm được với nhiều món mà không e khắc vị. Như gia vị, người ta bó mớ mùi ấy bằng sợi lạt nút mỏng; bằng bàn tay, thân mùi chừng 10 đến 13cm, để nguyên đoạn rễ (cả rễ cũng có mùi thơm), những chùm rễ trắng còn vương chút đất. Rau mùi không bao giờ thiếu trên quầy rau thơm, mẹt rau góc chợ, gánh hàng rong gánh phố trưa khê ngủ hay lúc buông chiều.
Như những loài cây gieo trồng bằng hạt, cây mùi có thời gian sinh trưởng ngắn, chẳng khi nào người trồng nhổ hết. Những luống mùi già, cao chừng bằng hai gang tay chi chít những quả nhỏ như hạt đỗ, cũng ngào ngạt mùi hương, như lá, như thân mùi. Đây chính là thứ “đặc sản” không thể thiếu trong những ngày Đông giá hay khi he hé Xuân về. Những vùng ven đô hay bãi phù sa sông Hồng quanh năm trở mình mùa vụ, vào độ cuối năm lại thơm một mùi thơm toả lan và khoáng đạt. Mùi của hoa, của đủ thứ rau thơm, mùi của phù sa ngàn năm bồi lở, mùi lá và hoa mùi cắt mình lên khơi luống lan chảy vào không gian trong giác quan cảm xúc của người.
Từ lâu lắm rồi, người phụ nữ Việt Nam vẫn gội đầu bằng bồ kết. Quả bồ kết nướng thơm, cho vào nồi đun sôi có thể đum thêm cả vỏ bưởi, rồi gội với chanh. Các cô cầu kỳ thích gội lá hương nhu hay đun nước cỏ mầm trầu cho tốt tóc, lại rắc thêm vài bông hoa bưởi vào độ tiết Xuân. Thời hiện đại, có biết bao loại dầu gội đầu: Sunsilk, Pantene, Essential, Enchanteur, Sifone, Clear, Head and Shoulders, Lux, Lifebouy, Mỹ Hảo, Daso.. nhưng bồ kết và hương lá mùi vẫn là loại “dầu gội” tốt nhất cho tóc, hiển lộ xuyên thời gian bằng việc vượt qua một cách ngạo nghễ bởi sự yêu thích của các cô, các bà. Mùi hương xuyên qua những thế kỷ như một trong những biểu hiện của đồng bằng Bắc bộ, của văn minh lúa nước sông Hồng, của chốn thôn làng qua bao biến thiên vẫn giữ được phong tục cổ truyền, đất lề quê thói.
Những cô gái đua nhau cắt tóc tém mà tôi thấy, bỗng nhiên lại nuôi tóc dài. Dường như mái tóc dài vẫn là mốt của mọi thời đại, người con gái nuôi tóc dài, để thấy mình nữ tính hơn trong gợi cảm mềm mại, dịu dàng. Nhìn những cửa hiệu gội đầu, những đầu tóc được chăm sóc bởi những ngón tay mơn trớn, bỗng thèm được thấy cảnh bến nước giếng làng…
Cây đa, bến nước, sân đình là ba hiện diện của làng quê vùng đồng bằng ngàn năm, nơi phản ánh đời sống tụ cư, tính cộng đồng gắn kết của người nông dân với quê hương, xứ sở. Hình ảnh những cô thôn nữ mặc yếm ra bến làng gội đầu chiều tất niên, bỗng thấy như huyền thoại, khiến ta như trở về ấu thơ với niềm tin một ngày được gặp những cô tiên giáng trần thường tắm gội vui đùa rồi thay xiêm y mới. Còn những-cô-tiên-tóc-đen trong tiềm thức ấy của tôi, thì đang bay khắp trần gian suốt mùa Xuân cùng hương lá và hoa quả quyến rũ. Quyến rũ, với những cảm giác thánh thiện, mơ mộng và ngọt ngào hơn tất cả những loại nước hoa đắt tiền, sang trọng. Tắm tất niên bằng nước đun với lá mùi gắn với tâm thức người Việt như một nghi thức tất yếu.
Người muốn tắm gội nước lá hoa mùi, đã được thoả mãn vào cữ tháng Mười, nhưng hầu hết tất cả mọi người đều thấy cần phải tắm gội thứ nước ấy vào chiều cuối cùng của năm (âm lịch). Cùng với việc dọn dẹp trang hoàng nhà cửa, ai cũng muốn thân thể mình sạch sẽ. Và nước lá hoa mùi, không chỉ cho người ta được sạch sẽ, gột rửa bụi trần, mà còn được tắm rửa tinh thần, để cả tâm hồn và toàn thân thể được tinh khiết, thơm tho, thanh thản trong cảm giác bay bổng, yên bình. Mùi hương của mùi ngấm vào thịt da, như thể con người vừa làm nghi lễ cho mình. Tôi cho rằng việc tắm gội lá mùi chiều ba mươi Tết là nghi lễ thuộc về văn hoá tinh thần. Nó tồn tại không nhất thiết phải hiện hữu trước mắt, mà trong ý nghĩ, hồi ức và hoài niệm của chúng ta. Hoài niệm về những cái còn, cái mát. Như những ngôi nhà cổ cuối cùng và những bức tranh phố cuối cùng còn lại ở Việt Nam của Bùi Xuân Phái. Như những khuôn mặt già nua của các bà hàng xén, hàng rau với mẹt rau có những mớ rau thơm bé xíu “lướt” vào chiều không gian xa ngái khi mà các siêu thị đang tới tấp mọc lên. Như bóng dáng ông đồ viết câu đối mừng năm mới. Như tiếng pháo nổ giòn trong truyện, thơ và ký ức…
Người với người gần nhau hơn, thân ái hơn, khi tắm lá mùi mùa Xuân và hương thơm làm người ta tĩnh tâm sau bao mệt mỏi của cuộc mưu sinh và vòng quay bon chen, tham vọng… Hình như khi một cô gái mang hương lá mùi trên thân thể, ai cũng muốn gần cô hơn. ý thức bản năng và giới tính trước mùi hương gợi cảm và tinh khiết, được bao bọc bởi niềm đam mê thanh sạch.
Tôi như thấy các mẹ, các bà trẻ lại, khi tắm gội nước lá mùi và hong tóc trước sân. Những sợi lá mùi vương vào mái tóc nhiều muối tiêu của bà gội xanh người về thời son trẻ.
Tôi vẫn tin ở sự bền vững của những tình yêu lớn lao và cao cả. Như vẫn sung sướng với niềm tin vào nghi lễ tắm gội lá mùi, một nghi lễ linh thánh gắn kết vĩnh viễn những cặp uyên ương, những cặp vợ chồng mãi là người yêu của nhau nhờ mùi hương vượt qua mọi giới hạn khi phu thê quấn quýt tắm gội cho nhau bằng nước lá mùi, để tình yêu không bao giờ có tuổi, lại thăng hoa trong cảm xúc tươi mới, hồn nhiên, đằm thắm vô bờ.
V.T.L
http://hoingovanchuong.wordpress.com/2007/05/25/h%C6%B0%C6%A1ng-la-mui-vi-thuy-linh/